Koppelingen:
Vorig artikel: VERLIEREN
Volgend artikel: VERLIESEN
GTB Woordenboeken: WNT

VERLIES

Woordsoort: znw(o., m.)

Modern lemma: verlies

(oostmnl. ook verlues, verluys), znw. o. en m. Mnd. vorlês (vorlies), ook vorlûs (vorlust); mhd. verlies, m.; ook verlust; hd. verlies (in eene bepaalde beteekenis) en verlust, m.; ndl. verlies. Van den stam van verliesen; z. ald. en vgl. verlos, 2de Art.; ook Franck-Van Wijk op het woord.
+1.  Verlies, het lijden van een verlies, in het bijzonder geldelijk verlies. Voc. Cop. verlies, amissio. Kil. verlies, amissio, dispendium. Plant. verlies, verliesinge, perte, amissio.
Sinen (Karels) groten sin in verliese ende in gewin, Cron. v. Brab. 907, Holland, 1404-1410.
Hebben se enich goet gewunnen, soelen se gelijcke deilen, ende hebben se verlues, soelen se oick gelijcke hebben, Etst. v. Dr. 24 (a. 1444), Noord-Oost Nederland, 1571.

Is daer winnige (l. winninge), dat sullen sij to samen delen, ende is daer verluyss, dat sullen sij to samen ghelden, Pro Excol. 72, 38, 95 (a. 1447), Noord-Oost Nederland, 1571.

Daer zoelen sy ons op (tegen) helpen na hoorre macht op onse cost, onse ghewijn ende op onse verlues, Landr. v. Twente 3, Noord-Oost Nederland, 1365;  zoo nog eens ald.

Beloven de penninghen zonder winninghe ofte verlyes weder te ghevene … binnen VI weken, Ann. Em. 14, 114 (a. 1488), Vlaanderen/Brabant/Limburg, 1488.

Dese tydingen van tverlyes (van menschen) dat die van Oudenairden … gehadt hadden, Froissart 1, 103, Holland, 1470.

Twisken verlies ende groot ghewin is een kenlic onderscheit, Bloeml. 3, 67, 2, Holland, 1470-1490.

Twe hooftsonden ligghen daer in (in het spel): gram om tverlies, ghierich om ghewin, N. Doct.2 856, Brabant, 1401-1450.

Die griexe scare es dies worden wel gheware …, dat ghy (Hector) niet en comt ten stryde: sy hebbens wel ghehat den kies; van den onsen es groot tverlies, Troyen 6462, Nederrijn, 1470-1480.
+2.  Schade, nadeel. Voc. Cop. verlies, jactura. Kil. verlies, damnum, detrimentum, jactura (ook Plant.).
Of hij of die sijne omme onsen wille in onsen dienst … gevangen worden, mit alsulken cost, schade ende verluys als dieselve daerinne om onsen wille gedaen ende geleden heeft, Nijh. 2, 78 (a. 1355), Noord-Oost Nederland.
(Wij) hebben hem yerst die drie dusent alde schilde mitter jaerghelde (rente), verlech (voorschot), cost ende verluys voirscr., dat hem dan ghebrekich were, alinclich betailt, 3, 147, Noord-Oost Nederland  (de plaats kan ook gebracht worden tot 1°; de beteekenissen vloeien in elkander over).

Dat hij voor den cost, voor den scade, voor dat verluys ende voor die noottymmeringhe, die hij dede, sal bliven sitten op onse huus ende borch tot Gelren, 2, 98 (a. 1357).

Danc hebbet dies, dat ghi meer vreest mijn verlies dan uwes selfs, lieve heren, Alex. IX, 1107, Vlaanderen, 1390-1410.

Minen scat willic ontsluten, gheven elken sinen kies; ic wille hem gelden haer verlies, den ridders van mire meysnieden, Ferg. 5070, Holland/Vlaanderen/Brabant, 1340-1350.

Haer smeeken es bedrieghen, ende so men meer volcht haren rade, so meer verlies, so meerre scade, Denkm. 3, 181, 128, Vlaanderen, 1350-1420.

Waendic minen here van sinen dinghen … gheen verlies inbringhen, hoe gherne ic … in die capelle mijn ghebet zede, Sp. d. Sonden 16409, 1401-1500.

In dijn verlies (tot uwe schade), Parth. 8298, Vlaanderen, 1320-1325.

Hets en ris (d. i. ries), die hastet omme sijn verlis (d. i. verlies), daer hi namaels te sire vromen met goeden staden mochte comen, Lev. v. Lutg. II, 6331, Brabant/Limburg.

Nu volghet mi …, jou ne salre af comen gheen verlies; hebbic die macht, het sal ju vromen, Wal. 6038, Vlaanderen, 1350.

Der Walewein, die engheen verlies nontsach no ghene aventure, sloech daer weder … up den coninc, Bloeml. 1, 119, 350, Vlaanderen, 1340-1360.

Dicke begheert ene (iemand) sijn verlies vele meer ende sine scade van dinghen daer hi wel une dade, 2, 16, 150.

Daer nes gheen verlies an (dat zal zooveel niet hinderen), 2, 38, 62.

Daer ne mach verlies geen an wesen (daar kan geen kwaad aan wezen, dat kan geen slechte gevolgen hebben, dat kan geen kwaad), 2, 50, 54.

Ic hore hen claghen hare verlies (de door hen ondervonden vernedering), ic hadde onrecht, stoordic mi dies, als si tfordeel moeten laten, die in weelden redene haten, Kerk. Cl. 127, Brabant, 1351-1400.
+3.  Ongeluk, ellende, rampspoed; ook verderf. Vgl. verliesen, 7). Voc. Cop. verlies, perditio. Kil. “perditio”. Plant.perdition, perditio, disperditio”.
Twi hevet die quade dan den kies, entie goede valt int verlies; wie salt over recht curen, Wap. Mart. I, 134.
Want tghewin alt folc so verblint, dat niemen sijn verlies en kint, Nat. Bl. V, 927, Holland, 1351-1375  (hier in woordspeling met de bet. 1).

Dat ghi begheert u verlies, dats mi leet, Limb. II, 1821, Brabant/Vlaanderen, 1340-1360.

Noch ware beter mine doot gheweest dan des lants verlies, I, 2190, Brabant/Vlaanderen, 1340-1360.

Niet en eest om mie dat ic gram ben, maer dat ic sie u verlies grote, dat es mi leet, Sev. Vroeden 855, Vlaanderen/Brabant, 1351-1400  (vgl. 858: ic wel weet dat ghi ontervet noch selt wesen).

Ju staet te ghesciene groten ramp ende swaer verlies, Bloeml. 1, 115, 178, Vlaanderen, 1340-1360.

Nu wrec (Nature) ons over dit verlies (door Alexander gesticht), 162, 201  (tot Lucifer).

Hi ontboot … alle sine vriende ende sine maghe, dat si quamen … sinen camp anescouwen ende tferlies (den ondergang) der jonfrouwen, Limb. III, 170, Brabant/Vlaanderen, 1340-1360.

(God) die in so groter omoedicheden aensaecht tverlies van hier beneden (de ellende van den mensch op aarde), dat bi Yeven al toequam, OVl. Lied. e. G. 47, 213, Vlaanderen, 1340-1360.

Doe Eva slouch sbevelens swike, Ave (Maria) beterde ons tverlies, 176, 30, Vlaanderen, 1340-1360.

Den wisen maect si (minne) ooc so ries, dat hi moet bliven int verlies, Beatr. 43, Holland/Vlaanderen/Brabant, 1364-1384.

God, die selve sijn cruce droech, die en moghen wy niet voldancken des (l. dies), doe wy waren int verlies ende ons gheen licht en mochte boren, dat hi die helle woude teschoren, Hild. 224, 84, Holland, 1475-1485.

Als hi … tot hem selven coomt, so ghevoelt hi eerst sijn ongheval ende beclaghet sijn verlies, Con. Som.2 384, 322, Holland, 1478.

(Si) spraken roekeloos … te hem waerts, ghelikerwijs oft zi … hem souden te verliese (tot zijn verderf, om hem te verderven) gheworpen hebben in die Diese, Brab. Y. VII, 13781, Brabant, 1460-1480.

Des ne hoort God niet hare bedinghe, om dat si bidden haers selfs verlies, Sp. d. Sonden 7600, 1401-1500.

— Dat si segghen souden: dijn ghelt si mit di int verlies (ten verderve), Pass. W. 11c., Holland, 1480  (vgl. Hand. 8, 20 pecunia tua tecum sit in perditionem).

Hoverde es boom boven alre hate (?), want sore een hogher up es ghecleven, wille hi niet dalen in dat leven, so hi dieper int verlies sal vallen, daer de boom uut wies, dat wort (zal zijn) in der hellen gront, Praet 2896, Vlaanderen, 1440-1460.

O prinche zot ende ries (de duivel), toebringhere alles verlies, Lsp. II, 36, 1753, Brabant, 1340-1360.

Die zone van verliese, die es adversaris, Hs. v. 1348, 32c, Vlaanderen, 1348  (II Thessal. 2, 3 filius perditionis, qui adversatur).

Judas die een verrader was ende een soon des verlies, Hs. 75, f. 129b, Holland/Vlaanderen/Brabant, 1401-1450  (Joh. 17, 12 filius perditionis).

Alle boeke … noemene (den antikrist) sone des verlies, want verlies, jammer ende discoort sal hi maken weder ende voort, Wrake II, 1032, Brabant, 1390?-1410?;  ook 1057.