Koppelingen:
Vorig artikel: lanka
Volgend artikel: lantkōp
GTB Woordenboeken:
VMNW: lant (znw.o.),
MNW: lant (znw.o.),
WNT: land (znw.o.)

lant

Woordsoort: znw., o.

Modern lemma: land

Oudste attestatie: 768-814

Frequentie: totaal: 248, appellatieven: 20, toponiemen: 228

Etymologie: Cognaten: Oudfries  lond.

Morfologie: ongeleed.

Afleidingen: elilendi, elilendig (I), inlandi, lantlōs

Samenstellingen met het trefwoord als rechterlid: egyptalant, furilant, gēstlant, grieklant, hoflant, huralant, kirikalant, kuolant, metelant, mōrlant, muorlant, overlant, selilant, sīllant, ūtlant (in ūtlandesbanwerk), werplant

Samenstellingen met het trefwoord als linkerlid: lantkōp, lantmetere, lantriddere, lantskōf, lantstiura, landesweri, lantweri

Flexie:  in Latijnse context  lande  (1)
genitief singularis  landes  (1)
datief singularis  lande  (10)
datief singularis onzijdig  lando  (1)
accusatief singularis  lant  (4), lant  (1)
datief pluralis  landen  (1)
accusatief pluralis  lant  (1)
als deel van een toponiem  land-  (6), lant-  (6), -land  (38), -landa  (14), -landæ  (1), -lande  (15), -landensis  (4), -landensium  (1), -landh  (1), -landi  (2), -landia  (6), -land[ia]  (1), -landiam  (1), -landiæ  (1), -land(icum)  (1), -landie  (4), -landię  (4), -lando  (3), -landrie  (1), -landum  (2), -lant  (98), -l[an[t  (1), -lante  (2), -leinde  (1), -lendensis  (1), -lendi  (1), -lendio  (2), -lendo  (1), -lendum  (1), -lens  (3), -lensi  (3), -lensis  (3), -lenz  (2), -lez  (1)
 

Overige historische woordenboeken: VMNW: lant (znw.o.), MNW: lant (znw.o.), WNT: land (znw.o.)

Commentaar: Bij het weergeven van vindplaatsen bij plaatsnamen met een hoge frequentie is reductie toegepast; de oudste is in elk geval opgenomen. De reductie betreft: bivonlant, duralant, hamalant, masalant (I), papingalant, salalant, sēolant, stēnithilant, sūthbevelant. In bepaalde gevallen is een toponiem niet in dit artikel behandeld, maar wordt verwezen naar de behandeling ervan bij het andere basiswoord. Het betreft: holtlant (I - IV).

1. Land, grond (tegenover water).
Thes uuolde noe thie uuarheit beuinden unde liez einen raben uz wenthen Thaz er iz ime chundet, of er iergen lant vunde.  Daarover wilde Noach de waarheid te weten komen en (hij) liet een raaf naar buiten gaan, opdat hij het hem zou laten weten, als hij ergens land zou vinden.   Mfr.Reimb. B, r. 052 Werden, Essen?, Noord-Oost Nederland, 1151-1200.
War tho, si negesach then bǒme noch thaz lant ane them s[...]s[...].  Maar toen zij niet de boom noch het land daarbij in zicht kreeg (...).   Mfr.Reimb. B, r. 057 Werden, Essen?, Noord-Oost Nederland, 1151-1200.
2. Land, grond, aardoppervlak, terrein.
Ther winter is hinan, ther regan is fure, thie bluomon skeynent in allen themo lande [...].  De winter is voorbij, de regen is voorbij, de bloemen vertonen zich in heel het land.   LW 039,02 Egmond, Holland, ca. 1100.
Turtulduvan stimma is fernoman in unsermo lande.  De stem van een tortelduif is vernomen in ons land.   LW 040,02 Egmond, Holland, ca. 1100.
+3. Land, grondgebied waar een bepaalde volk woont of bepaalde volkeren wonen, gebied dat onder een bepaald gezag valt.
Hiro kind Iudei vuchta so ernesthafto wither the cristinen, thaz sie se driuen uz heran lando.  Haar kinderen, de Joden, vochten zo standvastig tegen de christenen, opdat zij ze uit hun land zouden verdrijven.   LW 011,06 Egmond, Holland, ca. 1100.
Then sagen sie uon iren lande, Also er boben ierusalem stůnde.  Die (t.w. de ster) zagen ze (t.w. de drie koningen) vanuit hun land, toen hij boven Jeruzalem stond.   Mfr.Reimb. B, r. 149 Werden, Essen?, Noord-Oost Nederland, 1151-1200.
Vnde gebot thaz sie waren in them lande, unce er in then uriden kunde.  En (Herodes) gebood dat ze in het land zouden verblijven, totdat hij hun de vrede zou melden.   Mfr.Reimb. B, r. 178 Werden, Essen?, Noord-Oost Nederland, 1151-1200.
Ther engel sprag ith sal also gesch<î>en. so war landes so se nu gên.  De engel sprak: "Het zal aldus geschieden, in welk land ze nu ook maar rondtrekken.".   Mfr.Reimb. A, r. 457 Werden, Essen?, Noord-Oost Nederland, 1151-1200.
In themo seluen lande dede oug johannes apostolus sinen ende, In epheso alse ik sagodo, tho her ahto ande nígonzog jaro geleuet hauodo.  In hetzelfde land kwam ook de apostel Johannes aan zijn einde, in Efeze, zoals ik zei, toen hij achtennegentig jaar geleefd had.   Mfr.Reimb. A, r. 500 Werden, Essen?, Noord-Oost Nederland, 1151-1200.  Varianten: hs. B: Inthem selbem lande thet ouch iohannes apostolus sin ende In [e]pheso, also ich sagete, tho er ahte unde nigenzich iar gelebet habete
In themo seluen lande dede her sinen ende.  In hetzelfde land kwam hij aan zijn einde.   Mfr.Reimb. A, r. 512 Werden, Essen?, Noord-Oost Nederland, 1151-1200.
Thes wrthen se geslagen ande uerbrant. ande uerluren thar zo ere lant.  Daarom werden ze gedood en verbrand en verloren ze bovendien hun land.   Mfr.Reimb. A, r. 557 Werden, Essen?, Noord-Oost Nederland, 1151-1200.  Varianten: hs. B: Thes wurthen sie geslagen unde uerbrant unde uerloren thar zů ire lant
Also sie thar inquamen uon allen landen, so wurthen sie thar in beuangen Von them romis[c]he here .  Toen zij (t.w. de joden) daarin kwamen (t.w. in Jeruzalem) vanuit alle landen, toen werden ze daar gevangengenomen door het Romeinse leger.   Mfr.Reimb. B, r. 568 Werden, Essen?, Noord-Oost Nederland, 1151-1200.
Abe them geslahte ther ivden, thie tho zelibe beliben, Sancta heléna zů ierusalem uant, thie turch thaz heilige cruce quam inthaz lant.  (Diegenen) van het geslacht van de joden die toen in leven bleven, trof de heilige Helena, die vanwege het heilige kruis in dat land kwam, in Jeruzalem aan.   Mfr.Reimb. B, r. 587 Werden, Essen?, Noord-Oost Nederland, 1151-1200.
Inperside tho geweldig was. eîn grimme kunig the hiez Cosdras. Ther tho manige lant. betuang zo siner hant.  In Persys was toen een boosaardige koning aan de macht, die Cosdras heette, die toen menig land aan zijn hand onderwierp.   Mfr.Reimb. A, r. 620 Werden, Essen?, Noord-Oost Nederland, 1151-1200.
Literatuur:
Van Berkel/Samplonius 127, 379, 396