Koppelingen:
Vorig artikel: maltar
Volgend artikel: man I

malthon

Woordsoort: ww.

Modern lemma: MALDEN

Oudste attestatie: 507-800

Frequentie: totaal: 19, appellatieven: 19

Etymologie: Dit woord is uitsluitend overgeleverd in de Lex Salica. Zie voor de etymologie, betekenis en citaten het Lex Salica-artikel hieronder.

Flexie:  1e sg.ind.pres.  inalo  (1), malcho  (1), mallo  (3), malo  (1), malteo  (1), maltho  (8), maltho-  (4)
1. Spreken; (plechtig) verklaren.
Literatuur:
Van Helten 1900 390-392, 432-433
Quak 2008a -

Lex Salica-artikel

malthon zw. ww. ‘spreken, (plechtig, voor het gerecht) verklaren’.

Het zwakke ww. malthon (< *mathlon) staat in deze glossen naast de varianten mallon (< *mahlon of *mathlon; zie ook → mahalon) met dezelfde be­tekenis. Ze zijn afgeleid van *mathal/*mahal ‘gerechtsplaats’ (Quak 2008a). Kern heeft de glosse als volgt geïnterpreteerd: maltho, thi atomeo, lito! ‘Ik verklaar voor het gerecht: Ik laat je vrij, halfvrije!’, en maltho, thi atomeo, theo! ‘Ik verklaar voor het gerecht: Ik laat je vrij, onvrije!’. Zie ook Van Helten (1900: 390-392). Volgens Van Helten (1900: 432-433, § 130) zit ook in de eerste glosse in Pact.Leg.Sal. XXXIX,2 duidelijk het ww. *mallon ‘spreken, noemen’.

1. Spreken, (plechtig, voor het gerecht) verklaren.

(1e pers. ev. pres. ind.)

Si quis litum alienum qui apud dominum in hoste fuerit extra consilium domini sui ante regem per denarium ingenuum dimiserit, malb. maltho chiado freoledo, sol. C. Res uero ipsius lito legitimÄ™ reformentvr. ‘Als iemand andermans halfvrije, die met zijn heer op krijgstocht is, zonder toestemming van zijn heer voor de ko­ning met penningworp vrij maakt, gerechtelijk maltho chiado freoledo, [boete hij] 100 schel­lingen. Het bezit van deze halfvrije wordt aan de rechtmatige heer teruggeven’ met de vari­anten: A1: malthoitus meo letu; A2: malteo hiatus meo lexum; Her.: maltho theato meolito [507-800; Pact.Leg.Sal. XXVI,1, C6].

Si quis litum alienum, qui aput domino suo in hoste fuerit, extra consilio domini sui ante rege per dinario ingenuum demiserit, mal. maltholitho frioblito, sol. C cul. iud. Res uero ipsius lito legitimo domino reformetur. ‘Als iemand ander­mans halfvrije, die met zijn heer op krijgstocht is, zonder toestemming van zijn heer voor de koning met penningworp vrij maakt, gerechtelijk maltholitho frioblito, boete hij 100 schellin­gen. Het bezit van deze halfvrije wordt aan de rechtmatige heer teruggeven’ met de vari­anten: D8: malcho itto frio blito; D9: maltho hithofrio blito [507-800; Lex.Sal. XXXVII,1, D7].

Si quis seruum per denarium ante regem ingenuum dimiserit, malb. maltho chiado moe­theo, sol. XXXV culp. iud. et capitale domino uero serui in loco restituat. Res uero ipsius serui proprius dominus recipiat. ‘Als iemand andermans slaaf voor de koning met penningworp vrij maakt, gerechtelijk maltho chiado moetheo, boete hij 35 schellingen en de waarde, die ter plaatse aan de heer van de slaaf wordt terugbetaald. Het goed van de knecht ontvangt de eigen heer’ met de varianten: A1: maltholatu metho; A2: maltho hait ho mitto; Her.: maltho theatha meotheos [507-800; Pact.Leg.Sal. XXVI,2, C6].

Si quis seruum alienum per dinarium ante rege ingenuum demiserit, mal. malthothiato meoto, sol. XXXV cul. iud. ex. cap. in loco restituat. ‘Als iemand andermans slaaf voor de koning met penningworp vrij maakt, gerechtelijk malthothiato meoto, boete hij 35 schellingen en vergoede de waarde ter plaatse’ met de varianten: D8: maltho fiatho meotho (< meatho); D9: maltho fratho meotho [507-800; Lex.Sal. XXXVII,2, D7].

Iterum cum seruus ipse citra mare fuerit reuocatus, in altero mallo iterum debet nominare qui eum plagiauerit, et ibidem similiter tres testes colligere debet; ad ter­tium uero mallum similiter facere debet, ut nouem testes iurent, quod seruum ipsum equa­liter per totos mallos super plagiatorem dicentem audissent. Sic postea qui eum plagauerit, hoc est mallobergo mallo uuiridarium, sunt MCCCC dinarius qui faciunt> solidus XXXV culpabilis iudicetur excepto capitale et dilatura. ‘Wederom als deze knecht van over zee is teruggehaald, moet hij (de rover) op een ander ding opnieuw noemen, tege­lijk moeten daarbij drie getuigen gehaald worden; bij een derde ding moet het evenzo gebeu­ren, zodat negen getuigen zweren dat zij deze knecht hetzelfde over de mensenrover hebben horen be­weren, en zo worde daarop degene die hem roofde, gerechtelijk mallo uuiridarium, veroor­deeld tot betaling van 1400 penningen die maken 35 schellingen zonder waarde en weigeringsgeld’ met de varianten: A2: unistario; A3: mallo [507-800; Pact.Leg.Sal. XXXIX,2; C6].

SI QUIS SERUUS ALIENUM furatus fuerit et ipsetrans mare fuerit ductus et ibidem domino suo peruentus fuerit et ipsi, qui in patria aliena placatus est, in mallo publico nominauerit, trestestes ibidem collegere debit. Iterum cum seruis ipse detrans mare fuerit reuocatus, in alio mallo Iterum minare debit et ibi tres testes debet collegere. Edonius a tercio uero mallo similiter faciat, ut nouem testes iurent, quod seruum ipsum equaliter per totus tres mallus super plagiatorem dicere audissent, sic postea, qui eum plagauit, hoc est uuargauerit, mal. malo uieridario, sol. XXXV cul. iud. excep. cap. et dla. ‘Als andermans knecht gestolen en over zee gebracht wordt en daar door zijn heer wordt teruggevonden en degene door wie hij in den vreemde is gestolen in een openbare rechtzitting noemt, moet hij drie getuigen mee­brengen. Verder als deze knecht van overzee is teruggeëist, moet hij (de rover) in een andere rechtszitting wederom noemen en moet daar drie geschikte getuigen meebrengen: voor een derde rechtszitting moet hij dat evenzo doen, zodat negen getuigen zweren dat zij deze knecht op alle drie rechtszittingen hetzelfde over de mensenrover hebben horen beweren, dan worde daarna degene die hem roofde, dat is wegnam, ge­rech­telijk malo uieridario, tot 35 schellingen veroordeeld zonder waarde en weige­ringsgeld’ met de varianten: D8: inalo uieridario; D9: mallo uie ridario [507-800; Lex.Sal. LXVI,1; D7].