Koppelingen:
Vorig artikel: wegewacht
Volgend artikel: wei II

weiI

Woordsoort: znw. m./v.

Modern-Nederlandse lemmavorm: weg

Uitspraak: vai̯, va:i̯, (vooral in Wo.) vɛi̯, (WKl.) vɔ.i̯

Datering: 1802→

Flexie: Plur. wegen (ve:gən), (weinig gebruikt, wegens [ve:gəⁿs], weinig gebruikt) weien -[ən],
Dim. weike.

Dialect: Schiermonnikoogs vo.i̯, Terschellings, Hindeloopens vɛi̯.

Etymologie: Nederlands weg, Duits Weg, Engels way, Oudfries wei.

Literatuur:
(voor wei als benaming voor een waterweg:)
+Weg (niet in bet. 4).
Spreekwoorden:
Di kromme wey rint fier om,  'die op eene oneerlijke wijze zoekt rijk te worden die heeft lang werk'. P.C. SCHELTEMA, spreekw., 267, [a. 1835].
Kort op e weij, lang ynne Herberg,  'die spoedig over de weg rijden, die blijven lang in de Herberg'. P.C. SCHELTEMA, spreekw. IV, 1254, [a. 1835].
Koart op 'e wei en lang yn 'e herberge,  'op den weg zich spoeden en in de herberg lang blijven zitten'. W. DYKSTRA, volksl. II, 411, [1896].
Dij oan e Weij timmert dij Soesje dij earen,  'die aan den weg werkt of een nieuw huis timmert die moet veel horen', wie aan de weg timmert heeft veel bekijks. P.C. SCHELTEMA, spreekw., 370, [a. 1835].
Dy't oan 'e wei timmert sûzje de earen,  'wie aan den weg timmert, dien suizen de ooren (van het bedillen der voorbijgangers)'. W. DYKSTRA, volksl. II, 309, [1896].
Hwa't oan 'e wei timmert sûze de earen. Opg.: Y. VEENSTRA, Oudwoude, [1968].
 (Ook:) Dy't oan 'e wei timmeret kriget folle bisjuch,  '… wie in 't openbaar iets doet staat aan ieders oordeel bloot'. W. DYKSTRA, Hs., [a. 1914].
 (Ook:) Dy oan 'e wei bouwt, hat in boel opsjênners. Frysl., 118, [1916].
Dij neij de kindige weij freagje wijzt me it wetter,  een vraag waarop het antwoord voor de hand ligt, verdient een sarcastisch antwoord. J.C.P. SALVERDA, Hs., 29, [a. 1836].
Dy't nei de kindige wei freget wiist min yn 't wetter,  'die naar den bekenden weg vraagt, wijst men het water'. W. DYKSTRA, volksl. II, 412, [1896].
It wetter rint altyd gjin ien wei út,  'stroomend water houdt niet altijd dezelfde richting: man en vrouw leven niet altijd eensgezind'. W. DYKSTRA, volksl. II, 412, [1896].
 (Ook:) Hy wier noait dwers of eigensinnich, / Hja wier noait eamlich, stímsk of finnich, / It wetter roan altiid ien wei,  'van echtelieden die steeds eensgezind zijn'. W. DYKSTRA, Fr.Vbl., nr. 101, , 3, [1878].
Meitse dei en wei allike lang,  'maak dag en weg even lang. Neem voor uw dagtaak niet meer werk dan gij in eenen dag af kunt'. W. DYKSTRA, volksl. II, 364, [1896].
As de wei sa leit moat min soks ha,  'wanneer de weg (der Voorzienigheid) alzoo ligt, moet men zulke (met berusting) ondergaan'. W. DYKSTRA, volksl. II, [1896], 411.
As de wei sa leit, moat men soks ha,  'als 't lot zoo iets geeft, moet men er in berusten'. Fr.W., [1911].
Dy't mei 't reau útgiet is mei syn fijand op 'e wei,  'wie met rijtuig op reis gaat, is met zijn vijand op den weg'. W. DYKSTRA, volksl. II, 411, [1896].
Frijen, pleitsjen en ervjen stean for gjin weazige wei,  'vrijen, pleiten en erven ontzien geen slijkerigen weg',  alles is toegestaan als het gaat om vrijen, pleiten en erfkwesties. W. DYKSTRA, volksl. II, 411, [1896].
Wotte gean in lokkich wei, bid God earst, sa giet er mei,  'wilt gij gaan een gelukkigen weg, bid God eerst, dan gaat hij meê'. W. DYKSTRA, volksl. II, 411, [1896].
Alles giet syn eigen wei,  alles gaat zijn eigen weg, de dingen lopen zoals ze lopen, de natuur is niet te veranderen. [2001].
Alles giet syn eigen wei. H. HOEN, stribje, 21, [1922].
De wei nei de hel rint ring del,  als men eenmaal op het slechte pad is, gaat het snel bergafwaarts. Opg.: N.N. NIJHOLT, Wolvega, [1968].
De wei nei in goe freon is nea lang,  een goede vriend opzoeken is nooit vervelend. Opg.: A. HOLTROP-KOOPS, Aldeboarn, [1968].
Elke wei rint nei Rome, sei Jaep, en hy foel fan it dak ôf,  alle wegen leiden naar Rome, zei Jaap, en hij viel van het dak. Opg.: S.F. KOK, Oranjewoud, [1968].

Samenstellingen: allewei, allerwegen, asfalt-, auto-, bekearings-, berch-, beton-, binnen-, bosk-, bree-, bûten-, dea-, doarps-, dwaal-, dwers-, dwyl-, efter-, efterom-, ferbinings-, ferkears-, fisk-, foar-, foarrangs-, grêve-, grint-, gritenij-, haad-, haadferkears-, handels-, hea-, heal-, heale, hear-, heare-, hearre-, heils-, hel-, himel-, iis-, ynfals-, karavaan-, keunst-, klaai-, kleaster-, kleau-, klinkert-, kneppel-, kronkel-, krús-, kuier-, kust-, lân-, lânbou-, lear-, libbens-, lidens-, lijens-, lykwei, luchtwegen, lûk-, midden-, mied-, modder-, molk-, molke-, nijlâns-, nôt-, oanfier-, oarre-, oer-, ôf-, om-, op-, post-, prikke-, pún-, ryd-, ryks-, ring-, rjochts-, ruilferkavelings-, rûn-, sân-, sâne-, seedyks-, syd-, simmer-, sinne-, sintel-, skil-, skipfeart-, slier-by-de, spoar-, stân-yn-'e, stasjons-, steatsspoar-, stiem-, stien-, sto-oer-de, strjit-, sutel-, tafiers-, tagongs-, tarre-, thús-, tram-, trek-, troch-, tsjerke-, tusken-, ûntslutings-, út-, werom-, wetterwei.