Koppelingen:
Aanvulling
Vorig artikel: ONTWIKKELEN Volgend artikel: ONTWIKKELINGSBAAN

ONTWIKKELING

Woordsoort: znw.(v.)

Modern lemma: ontwikkeling

znw. vr.; het mv. zeldzaam. Van Ontwikkelen, in verschillende opvattingen, met -ing.
1.  Ontwikkelen in de bet. I, 3).
Een plein, … niet uitgebreid genoeg ter ontwikkeling van een talrijk leger,   DAVID, Hist. 4, 498 [1853].
2.  Ontwikkelen in de bet. I, 5). Wasdom van het lichaamsgestel.
Bij de ontwikkeling van zijn lichaam bleef die van zijn geest ten achter.   poëem WNT
3.  Ontwikkelen in de bet. I, 6, 7). Groei en wasdom van den geest, het gemoed, de denkbeelden, de gevoelens van een enkelen mensch of van het menschelijk geslacht.
Den gang …, welken de ontwikkeling onzes geslachts heeft gehouden,   V. HEMERT, Lekt. 6, 20 [1805].
Van de gouvernements-hervormingen wenden wij ons tot de stille ontwikkeling van het geloofsleven der natie,   GORTER, Lett. Stud. 2, 46 [1867].
Ik blijf … gelooven, dat ook de strooming der zedelijke ontwikkeling niet zal verzanden,   LAURILLARD, Door meer dan één kijkglas enz., 133.
Een vorm van godsdienstige ontwikkeling die onherroepelijk achter mij ligt,   PIERSON, Meriv. 1, 60.
Een zekeren graad van beschaving en verstandelijke ontwikkeling,   LOVELING, D.E. 149 [1891].
Een volk dat nog op een lagen trap van ontwikkeling staat.   poëem WNT
4.  Ontwikkelen in de bet. I, 8). Voortgang in het bewerktuigde leven van een lageren trap tot een hoogeren.
In de levende natuur bestaat nergens gelijkheid, maar alleen ongelijkheid; deze heeft tot den eeuwigen strijd om het bestaan en zoo tot de hoogste ontwikkeling gevoerd,   HOFFMANN, in Jaarb. der Rijks-Univ. te Leiden, 1890—'91, 74.
5.  Ontwikkelen in de bet. I, 9).
De ontwikkeling der kunst, der wetenschap.   poëem WNT
— De ontwikkeling der koninklijke macht,   SCHIMMEL 1, 9 a [1853].
6.  Ontwikkelen in de bet. I, 12)
Ontwikkeling van warmte, van electriciteit.   poëem WNT
— De damp … blijft … hangen en houdt daardoor de verdere ontwikkeling van damp tegen,   BOSSCHA, Natuurk. § 367.
7.  Ontwikkelen in de bet. I, 10). Uiteenzetting, ontvouwing.
De breedvoerige ontwikkeling van al wat ik misschien in de openbare discussie zou kunnen zeggen,   GROEN V. PR., Adv. 1849—'50, 2, 68.
De ontwikkeling zijner plannen maakte op de gravin een indruk, juist tegenovergesteld aan dien, welken hij zich gevleid had te weeg te brengen,   V. LENNEP, Rom. 12, 217 [1838].
Gedachten en ontwikkelingen …, die aan den Lucifer … ontleend schijnen,   SLEECKX 12, 131 [1867]
 (verg. fr. développements) .
Samenst. Ontwikkelingsbaan, ontwikkelingsgeschiedenis, ontwikkelingsleer, ontwikkelingstijdperk (zie die woorden).
— Verder. Ontwikkelingsgang, ontwikkelingskracht (bij BOSSCHA, Lev. v. W. II 114 [1852]), ontwikkelingslijn, richting der ontwikkeling (bij KUYPER, Calvin. en Kunst 10), ontwikkelingsoord, dichterlijke benaming voor de aarde, waar de mensch zich ontwikkelt (bij TEN KATE, Schepp. 194), ontwikkelingsperiode, ontwikkelingsproces, ontwikkelingsstadium, ontwikkelingstoestand, ontwikkelingsweg (bij GORTER, Lett. Stud. 2, 55), ontwikkelingswerk (bij TEN KATE, Schepp. 158), ontwikkelingswet (bij V. BEERS, Rijz. Bl. 7 [1870]).
— Als tweede lid. Geestontwikkeling, kunstontwikkeling, machtsontwikkeling, verstandsontwikkeling, volksontwikkeling (zie bij die woorden); bij LOVELING (Sophie 444 [1885]) zelfontwikkeling (”Behoefte aan zelfontwikkeling deed haar alle oogenblikken … aan de studie wijden”).
— In de aardrijkskunde bezigt men kustontwikkeling (zie ald.).

Aanvulling bij ONTWIKKELING

Samenst. Ontwikkelingsgang, gang van de ontwikkeling; proces van ontwikkeling; evolutie.
  V. DALE [1872 ].
— Door een tal van afbeeldingen en een scherpzinnige en heldere beschouwing van den ontwikkelingsgang der verschillende dierklassen wordt de overeenkomst van de menschelijke kiem en vrucht met die der zoogdieren in het licht gesteld,   Gids 1875, 1, 245.
Deze stand van zaken is wel geschikt om ons de wijsheid der Voorzienigheid te leeren bewonderen, ook in den godsdienstigen ontwikkelingsgang der menschheid,   BOLLAND in N. Gids 1890, 2, 54.
Zeker zag men in ons land …, dat de ontwikkelingsgang der techniek niet is te stuiten,   Hout in alle T. 6, 348 [1955].
Ontwikkelingsgebied, gebied, of land dat op economisch, sociaal-maatschappelijk, cultureel en hygiënisch vlak tot ontwikkeling gebracht wordt of moet worden.
  V. DALE [1976].
— Wanneer men overweegt wat ten aanzien van deze ontwikkelingsgebieden (t.w. sommige plattelandsplaatsen) nodig is, komt men tot een complex van maatregelen dat in principe niet verschilt van hetgeen noodzakelijk wordt geacht voor de under-developed countries in deze wereld,   GROENMAN in Soc. Leven 475 [1952].
Toen een tiental jaren geleden het industrialisatiebeleid in de ontwikkelingsgebieden werd ingezet, werd op grond van de overtuiging, dat niet alleen de industriële vestigingsvoorwaarden maar ook het leefklimaat verbetering behoefde, overgegaan tot het invoeren van een begeleidend beleid op maatschappelijk, sociaal-cultureel en sociaal-hygiënisch terrein,   O.K.W. Med. 27, 291 c [1963].
De moeilijkheid bij de inzet van een militair vliegtuig in noodsituaties is of het betrokken ontwikkelingsgebied voldoende garanties wil geven voor de persoonlijke veiligheid van de luchtmacht-bemanningen,   Volkskrant 22 Sept. 1973.
Ontwikkelingshulp, economische en/of sociaal-maatschappelijke hulp aan ontwikkelingslanden.
  V. DALE [1976].
— In het verslag wordt voorts gewag gemaakt van de geweldige stijging van het aantal buitenlandse studenten in andere landen, hetgeen mede een gevolg wordt genoemd van het feit, dat als onderdeel van de ontwikkelingshulp een bijzonder groot aantal beurzen en andere faciliteiten aan de buitenlandse studenten wordt aangeboden,   O.K.W. Med. 27, 498 c [1963].
In zijn toespraakje tot de teruggekeerde Friendshipbemanning zei minister Pronk op de vliegbasis Ypenburg: ”De operatie vanuit Senegal is eigenlijk een experiment geweest.” Er bestaat nog weinig ervaring met dit soort ontwikkelingshulp (t.w. d.m.v. voedselvluchten),   Volkskrant 22 Sept. 1973.
Ontwikkelingsland, land dat in zijn ontwikkeling achterop is geraakt t.o.v. de Westersche landen en dat door die landen gesteund moet worden in de bestrijding van de armoede en het bevorderen van de economische en sociaal-maatschappelijke ontwikkeling.
  V. DALE [1976].
— De problematiek der ontwikkelingslanden,   O.K.W. Med. 25, 571 a [1961].
De ontwikkelingslanden beslaan grote delen van Afrika, Latijns-Amerika, van Azië en het Midden-Oosten, waar zij een totale bevolking van 1325 miljoen zielen omvatten, de bevolking van het communistische blok niet meegerekend,   O.K.W. Med. 28, 428 c [1964].
Je leest, dat de mensen in de ontwikkelingslanden op een handje rijst leven, dat kàn, want daar zit wat in die rijst,   Avenue Juni 1973, 115.
Ontwikkelingsperiode.
1°. Van levende wezens in het alg.: periode van ontwikkeling (2); groeiperiode.
Nergens meer dan daar (t.w. in de school) worden de rampen gevoeld van een bijna volslagen gemis aan hygiënisch toezicht, juist in een ontwikkelingsperiode, waarin het kinderlijk lichaam het meest vatbaar is voor schadelijke zoowel als goede invloeden,   Tijdspiegel 1876, 2, 230.
Dan (t.w. 's winters) toch zijn vele planten in rust of groeien ze zoo goed als niet, terwijl enkele in haar grootste ontwikkelingsperiode zijn,   BLEEKER, Bloemisterij 194 [1927].
2° Van kunstenaars, hun denkbeelden: periode van ontwikkeling (3); periode van artistieke ontplooiing.
Ontwikkelings-perioden zijn in Potgieter's denkbeelden niet aan te wijzen, zegt Huet,   DE VOOYS, Lett. Stud. 235 [1907].
Het werk van Mejuffrouw Toussaint beweegt zich na 1848 in hoofdzaak langs dezelfde banen en draagt hetzelfde karakter als het werk uit haar eerste ontwikkelingsperiode,   KALFF 7, 520 [1912].
3°. Van een kunstvorm of kunsttak: periode van ontwikkeling (5).
Zooals wij reeds zeiden, bleef ons geen enkel geestelijk tooneelstuk uit deze eerste ontwikkelingsperiode van het drama bewaard,   KALFF 2, 18 [1907].
Huygens die in zijn lange leven … een zeer vruchtbare ontwikkelingsperiode van de Europese muziek meemaakte, was zeker geen conservatieve geest, die bij de muziek van zijn eigen generatie bleef staan,   Mens en Melodie 3, 358 [1948].
Ontwikkelingsphase.
1°. Phase, stadium waarin de ontwikkeling van iets of iem. zich bevindt.
  V. DALE [1976].
— Hierin nu ligt de suggerèrende kracht, waarmee zij (Helène Swarth) ons telkens weer naar zich toe weet te trekken, dat hare verzen, die geschreven zijn in eenzelfde ontwikkelings-faze, dat Lijden telkens ànders-gekombineerd uitzeggen in sonnetten, nu eens statig, dan weer zangerig en zoetvloeiend, of in oden en liederen van eenvoud,   Taal en Lett. 8, 435 [1898].
De Protestantse tak scheen hem in een laatste ontwikkelingsfase,   DE VOOYS, Lett. Stud. 311 [1909].
Echter moet het zich verdiepen in ontwikkelingsfazen, die betrekkelijk zoo kort geleden achter hem lagen …, vaak zeer pijnlijk voor hem zijn geweest,   H. ROL. HOLST, Tolstoi 38 [1930].
De dan volgende periode tot 1914 wordt geheel beheerst door het dreigende oorlogsgevaar, theoretisch om de waardering van het imperialisme, dat er de oorzaak van is: moet het worden aanvaard als noodzakelijke ontwikkelingsfase of met alle scherpte revolutionnair bestreden?   BANNING, Soc. Bew. 135 [1950].
2°. (Meton.) In toep. op de waarneembare verschijnselen, de verschijningsvormen, die wijzen op een bep. phase in een ontwikkeling.
Er zijn werkelijk gevallen bij hoogere en lagere dieren, waarin individueele ontwikkelingsphasen worden aangetroffen, die wij slechts kunnen verklaren als voorbijgaande overblijfselen van een vroegeren ontwikkelingsgang,   WASMANN, Ontwikkelingsvraagstuk 64 [vert. 1909].
In de eerste plaats stelden ze (t.w. grafvelden met hun bijgaven) ons in staat het aardewerk in zijn verschillende vormen en ontwikkelingsfazen te gebruiken als een vaak onfeilbaar dateeringsmiddel,   HOLWERDA, Nederl. vr. Gesch. 267 [1925].
De woontoren staat aan de aanvang van de ontwikkeling, maar begeleidt overigens alle ontwikkelingsfasen van het kasteel,   RENAUD, Kasteel 23 [1966].
Ontwikkelingsplan, plan waarin bepaalde toekomstige al of niet beoogde ontwikkelingen en evt. het te voeren beleid ten aanzien daarvan, geschetst worden.
Ontwikkelingsplan is een plan, waarin de toekomstige ontwikkeling van een gemeente is aangegeven,   Bouwk. Encyclop. [1955].
  V. DALE [1976].
— Sociaal ontwikkelingsplan voor de Brabantse Maaskant; uitgebracht door de sektie maatschappelijke vraagstukken van de stichting Maaskants welvaren,   O.K.W. Med. 25, 475 a [1961].
Eens per vier jaren stelt dit college voorts een ontwikkelingsplan op, waarin het toekomstig beleid ten aanzien van onderwijs en onderzoek wordt uiteengezet,   Onderw. in Ned. 50 [1966].
Ontwikkelingsproces.
  V. DALE [1976].
— Een helderheid in de beschrijving van vormen en ontwikkelingsprocessen, welke benijdenswaard is,   Gids 1875, 1, 245.
Op deze eigenaardigheid in het ontwikkelingsproces van den jongen man zullen wij later nog eens terug moeten komen,   KOHLBRUGGE, Sociol. 1, 47 [1925].
De eigenaardige splitsing en verhoudingswijziging in de ontwikkelingsprocessen van beide rhytmen, die door de negentiende-eeuwsche techniek werd veroorzaakt,   TER BRAAK, Cinema militans 52 [1929].
Ontwikkelingsprogramma.
1°. Programma voor ontwikkelingshulp.
  V. DALE [1976].
— In elk ontwikkelingsprogramma speelt het onderwijs een grote rol,   O.K.W. Med. 25, 412 a [1961].
2°. (Techn.) Programma voor het ontwerpen, testen en bijsturen van uitvindingen, dat aan de realiseering ervan voorafgaat.
De rakettenfabriek van Lockheed heeft de bouw van dit schip ter hand genomen, omdat zij in het ontwikkelingsprogramma van de Polarisraket, die door onder water liggende onderzeeboten kan worden afgevuurd, een grote ervaring heeft opgedaan in researchwerk onder het wateroppervlak,   Ons Zeew. 54, 7/8, 37 c [1965].
Ontwikkelingsproject, project voor (economische) ontwikkeling in een ontwikkelingsland.
  Aant. v. A. V. DAM [c. 1960].
— Alle organisaties houden zich bezig met vraagstukken op een bepaald terrein, zoals het vreedzaam gebruik van atoomenergie, arbeidsvoorwaarden, financiering van economische ontwikkelingsprojecten, valutakwesties enz.,   O.K.W. Med. 28, 427 c [1964].
Ontwikkelingspsychologie.
Ontwikkelingspsychologie Psychologie die de mens bestudeert vanuit het gezichtspunt van de veranderingen in gedrag en psychisch functioneren, die optreden gedurende de ontwikkeling van de mens tussen conceptie en dood. De ontwikkelingspsychologie kan worden beschouwd als een vorm van differentiële psychologie, waarbij verschillen in onderscheiden levensfasen worden bestudeerd,   V. MEERTEN e.a., Onderwijsk. Wdb. [1974].
  V. DALE [1976].
— Naast de zoo juist geschetste ontwikkelingsrichting, die over de individueele naar de toegepaste psychologie leidde, valt er een andere te constateeren, die op het ontstaan van een ontwikkelingspsychologie uitloopt,   Scientia 1, 170 [1938].
Het werk van paedagogen en in het algemeen van hen die zich met de ontwikkelingspsychologie van het opgroeiende kind bezighouden,   N. Rott. Cour. 24 Mei 1954.
Voor de akten Muziekonderwijs-A en -B moeten bovendien verplicht de vakken van de onderwijsleer gevolgd worden, d.w.z. algemene en muziekpedagogie, ontwikkelingspsychologie, methodiek, uitvoeringspraktijk en historische ontwikkeling van het hoofdvak,   SCHLATMANN, Beroepen-Alm. 1964 73 b.
Ontwikkelingsstadium.
1°. Ontwikkelingsphase (1°).
  V. DALE [1950 ].
— In zijn bouw vertegenwoordigt dit stuk … dat ontwikkelingsstadium van het drama waarin de dialoog op den voorgrond stond,   KALFF 2, 18 [1907].
Een meesterlijke uitvoering van Brahms' Trio voor piano, viool en hoorn … vestigde speciaal de aandacht op den hoornist, wiens virtuositeit een tot nog toe onbekend ontwikkelingsstadium heeft bereikt,   Mens en Melodie 3, 394 a [1948].
Het ei doorloopt gedurende zijn reis door de tuba, die bij de mens 6-9 dagen duurt, zijn eerste ontwikkelingsstadia,   bij V. LEEUWENHOEK, Br. 5, 198 [1957].
2°. Ontwikkelingsphase (2°).
Wanneer en hoe het leven der spermatozoën zou aanvangen, daarover spreekt L. in zijn brief van 5 April 1680, blz. 202-204. Hij deelt dan mede, dat hij ontwikkelingsstadia der spermatozoën gezien heeft,   bij V. LEEUWENHOEK, Br. 3, 80 [1948].
Het is merkwaardig, dat alle bloemen op één stam een gelijk ontwikkelingsstadium hebben,   Hout in alle T. 1, 137 [1949].
Ontwikkelingsvraagstuk.
1°. (Wetensch.) Vraagstuk, kwestie van het ontstaan van de wereld en de ontwikkeling van het leven.
De strijd om het ontwikkelingsvraagstuk te Berlijn,   titel v.e. werk v. E. WASMANN [vert. 1909].
2°. (Wetensch.) Vraagstuk, probleem dat zich voordoet bij, of ontstaat als gevolg van bep. economische en/of sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen.
Een studierichting die zich in algemene zin bezig houdt met problemen van landen, die in een stadium van versnelde ontwikkeling verkeren. Tot dan toe geschiedde de bestudering van de ontwikkelingsvraagstukken nog veelal door economen, sociologen en andere deskundigen vanuit het gezichtspunt der door ieder hunner beoefende wetenschap,   O.K.W. Med. 26, 501 b [1962].
© 2007 INL. Artikel gepubliceerd in 1892.