Koppelingen:
Vorig artikel: EERZUCHTIG Volgend artikel: -EESCH

-EES

Woordsoort:

Modern lemma: -ees

-IES, -IJS, -OIS —, achterv. waarmee van aardrijkskundige namen manlijke persoonsnamen worden gevormd, waarbij -ees achter den aardrk. naam wordt gevoegd of de uitgang van den naam door -ees wordt vervangen. Uit fr. -ais, -ois, dat uit lat. -ensem gevormd is.
De leenwoorden die gebaseerd zijn op fr. woorden eindigend op -ois (Chinois, Pékinois, Siamois) krijgen in het ndl. thans het suffix -ees, behalve Fransoos (dat nu een pejoratieve bet. heeft, vgl. de bet. 1, c). Fransoos is in het vmnl. aangetroffen in 1220-1240 (in den vorm frantsoise (Aiol in Corpus Gysseling II-1, 324, 22)); ook komt -ois nog sporadisch voor in de 15de tot de 18de e.: Albigois, Aragoenois en Bougiois naast Albigens, Aragonees en Boeginees.
Uitsluitend in Portugies en Portugijs komen de Hollandsche vormvarianten -ies en -ijs voor. Zie voor een verklaring hiervoor PORTUGEES. De variant -ijs vinden we einde 16de e. en in de 17de e., b.v. in B.H.G. 79, 431 [1595] en bij PIETER VAN DAM in Ind. Gids v. 1914, 1, 824 [1664]; portugies komt nog in Vl.-België voor in de 19de e., b.v. in CONSC., Bat. 270 [1858].
Het achterv. -ees komt vanaf de 17de e. voor, b.v. in Chinees (BREDERO 1, 321 [1615]). Het achterv. is productief in het ndl., vooral als het grondwoord een Aziatisch gebied aanduidt en eindigt op l of n: Alfoerees, Ambonnees, Boeginees, Canadees, Ceylonees, Hitoeëes, Kartaginees, Malinees, Saigonees, Tidorees, Timorees. Soms is het grondwoord een ndl. stad of wijk: Jordanees, Hagenees, Horenees 'inwoner van Hoorn'. In sommige gevallen is er voor het suffix een l of n tusschengevoegd: Balinees, Boeginees (bij mal. Bugis), Congolees, Malinees, Togolees of wordt de uitgang van het grondwoord gedeleerd (Canadees, Chinees, Hondurees, Portugees). Ook zijn sommige persoonsnamen op -ees thans veroud. en vervangen door -aan, -ier of -er: Arabees, Europees, Maltees naast Arabier, Europeaan, Malteezer (zie ook de opm. bij -EESCH). Vaak duidt het suffix -ees informeel taalgebruik aan: Hagenees, Jordanees, Japanees naast Hagenaar, Japanner, Jordaner.
+1.  In manlijke persoonsnamen die beteekenen: hij die geboortig is uit het in het grondwoord genoemde gebied (streek, land, stad e.d.) of die het genoemde gebied bewoont.
2.  (Oneig.) In znw. waarin een honden- of kattenras wordt aangeduid met een oorsprong in het door het grondwoord genoemde gebied: pekinees, siamees.
© 2007 INL. Artikel gepubliceerd in 2004.