Koppelingen:
Vorig artikel: -EES Volgend artikel: EEST

-EESCH

Woordsoort:

Modern lemma: -ees

-OISCH —, dubbel achterv. waarmee van aardrijkskundige namen bnw. worden gevormd. Uit fr. -ais (-ois) met het germ. achterv. -sch. Het achterv. -oisch is, met de uitspraak oos, in het vmnl. aangetroffen in W.-Brab. in 1265-1270 in den vorm fransoes (Lutg. K. in Corpus Gysseling II-5, 345, 14). Deze vorm is weinig frequent en sinds de 17de e. veroud.: Albanoisch, Fransoisch, Navarroisch, Piemontoisch. Wsch. is -eus in Chananeus (bij Kanaän) in enkele 16de-e. bronnen (Leuv. Bijbel [1548] en ROECX, Gheest. Steen [1577]) hiervan een variant.
Het achterv. -eesch vinden we vanaf de 16de e., b.v. in Chananeesch, bij Kanaän, in Bijbel v. Liesveldt [1532]; verder o.a. bij A. BIJNS 385 [1567] en OUDAAN, Poëzy 1, 107 [1677], en in den vorm Cananeetsch bij DE HARDUYN, Godd. Lofs. 12 b [1620] en DE GROOT, Bewijs 21 [1622].
Het achterv. -eesch is productief in het ndl.: Alfoereesch, Amboneesch, Barceloneesch, Boegineesch, Ceyloneesch, Rottineesch, Timoreesch, Tonkineesch; in een enkel geval is het grondwoord een ndl. stadswijk: Jordaneesch. De bnw. worden meestal gevormd naast de manlijke persoonsnamen met het achterv. -ees, maar dat is niet altijd het geval. Naast Kananeesch staat geen inwonersnaam op -ees; een inwoner van Kanaän heet Kanaäniet; zie verder ook Europeesch (de persoonsnaam Europees wordt alleen in bronnen uit N.-Indië gevonden en is thans verouderd). Omgekeerd komt naast den persoonsnaam Hagenees niet het bnw. Hageneesch voor.
Soms is er voor het suffix een l of n tusschengevoegd: Balineesch, Bimaneesch, Boegineesch, Congoleesch of vervalt het laatste element van het grondwoord: Europeesch. Zie ook -SCH en -EES.
+I.  In attrib. of praed. bnw.
+II.  In als znw. gebruikte bnw.
© 2007 INL. Artikel gepubliceerd in 2004.