Koppelingen:
Supplement
Vorig artikel: ARGUMENTEEREN Volgend artikel: ARGUSFAZANT, ARGUSHOORN, ARGUSKAPEL

ARGUS

Woordsoort: znw.

Modern lemma: argus

eigennaam uit de Grieksche en Romeinsche fabelleer, t.w. die van den honderdoogigen wachter, aan wien JUNO de hoede toevertrouwde van IO, die door JUPITER in eene koe was veranderd. Bij vergelijking wordt de naam van Argus (bijgenaamd Panoptes, alziener) in spreekwoordelijke en figuurlijke toepassing gebezigd.
1.  In de uitdrukking Argusoogen: zie het straks volgende art.
2.  In verschillende benamingen van dieren of voorwerpen uit de dierenwereld, wier oppervlakte geheel of gedeeltelijk met oogvormige vlekken bezaaid is, t.w. 1°. de Argusfazant, op Sumatra en in Achter-Indië; 2°. de Argushoorn (DE CHALMOT 1, 272); 3°. de Arguskapel, in West-Indië (DE CHALMOT 1, 273); en 4°. de Argusworm, lat. Polyophthalmus, veeloog (SCHLEGEL, Dierk. 2, 465 [1858]). Gemakshalve worden deze namen ook wel verkort tot het bloote Argus, waar de aard van het bedoelde voorwerp als bekend ondersteld wordt, als b.v. wanneer men spreekt van ”verschillende hoorns, waaronder één Argus.” Als zoodanig laat het woord dan ook het mv. Argussen en het verkl. Argusje toe, die men leest bij DE CHALMOT t. a. pl.

Supplement bij ARGUS

Vóór 1) Als voorwerp van vergelijking.
Dat de heere commissarissen van de Wisselbanck … behoorden …, beter als de hondert-oogige Argus, daarvoor te waken, dat enz.,   PHOONSEN in Econ.-Hist. Jaarb. 7, 59 [1677].
2) Als diernaam (zie voor de samenst. beneden).
a.  Voor Argusfazant.
De argus (Argus giganteus) is een paauw …, wiens slagpennen en twee middele staartpennen buitengewoon verlengd zijn … Hij heeft bijkans de grootte van den paauw; de hoofdkleur is een roodbruin, hetgeen met lichte stipjes en vlekken, die op de lange slagpennen grootere oogvlekken vormen, als bezaaid is,   SCHLEGEL, Dierk. 1, 385 [1857].
Een oude Maleier, die door W. aangespoord werd, een van de Argussen te schieten …, verzekerde, dat enz.,   BREHM-HUIZINGA 2, 389 a [1910].
b.  Voor Argushoorn.
Merkwaardige soorten uit den Indischen Oceaan zijn: de 10 cM. hooge Argus (Cypraea argus), welker geelachtig witte schelp van boven met bruine, op oogen gelijkende ringen, van onderen met 4 groote bruine vlekken geteekend is,   BREHM-HUIZINGA 3, 705 a [1910].
Samenst. Argusfazant.
Den argus-fazant, die zich … in verscheidene opzigten van de gewone fazanten onderscheidt en door de oogvlekken op het gevederte en in levenswijze overeenkomst bezit met de paauwen,   BURGERSDIJK, Dieren 2, 388 [1869].
  Encyclop. v. N.-I. 3, 368 b [1919].
Argushoofd (wapenk.).
Argushoofd, een menschenhoofd, bezaaid met oogen,   JUNIUS, Herald. 237 [1894].
Het Argus-hoofd is een aanziend menschenhoofd, geheel overdekt met menschenoogen,   RIETSTAP-PAMA, Handb. 160 [1943].
Arguspauw (Dl. XII, 852).
Argusvisch.
Argusvisch (Scatophagus argus) of ikan kiper, is een tropische zeevisch, die in ondiep water leeft en zich voedt met wiertjes,   WINKLER PRINS, Encyclop. [1933].
Argusvlinder.
De Argus-vlinder … (zoo genoemd) om dat dezelve voornamentlyk aan de onderzyde der twee onder Vlerken zeeven ronde Vlakjes als Oogen heeft,   SEPP, Ned. Ins. 2, I,5 [1786].
  BREHM-HUIZINGA 3, 474 b [1910].  Kath. Encyclop. [1933].
Argusvogel, hetz. als argusfazant.
De mannen versieren hunnen hoofddoek … meermalen met de hoog uitstekende vederen van den fraaijen Argus-vogel (Phasianus argus L.), eene faisantensoort,   Alb. d. Nat. 1860, 1, 97 [1860].
© 2007 INL. Artikel gepubliceerd in 1891.