Koppelingen:
Aanvulling
Vorig artikel: DOR I Volgend artikel: DORADO I
Etymologie: EWN
GTB Woordenboeken: MNW

DORII

Woordsoort: bnw.

Modern lemma: dor

bnw. Mnl. dor(re), mnd. dorre, ohd. durri, mhd. dürre, hd. dürr, os. thurri, ags. đyrre, on. þurr, got. þaúrsus, in het onfr. de afl. thurritha. Tot de verwanten buiten het Germaansch behooren lat. torreo, roosteren en terra, aarde, gr. τρσομαι, droog worden, skr. t᥸[#x301]yati, dorst lijden.
+1.  Van gewassen of onderdeelen daarvan. Droog, verdroogd, niet groen, niet sappig.
+2.  Van den bodem of van eene landstreek. Droog en daardoor zonder plantengroei of niet groen. Vaak raakt het begrip ”droog” als oorzaak op den achtergrond.
Dewijl de sonne braedt En droocht het dorre landt,   D. HEINSIUS, Poëm. 38.
Dewijle gy my een dorre lant gegeven hebt, geeft my oock waterwellingen,   Statenb., Jos. 15, 19 [ed. 1688].
Men ziet 'er (op zekere schilderij), door een poort in 't verschiet, de drooge dorre en dorstige landouw quijnen,   VONDEL 3, 635 [1640].
Een langh smal eijlandt …, sijnde meest dorre blinckende bergen,   Daghreg. Bat. 6, 2 [1643].
Garst- en zaayvelden …, die heden seer groen, verwonderlijk om de dor en steenige gront sagen,   SPEELMAN, Journ. 43.
In een dorre woestyne,   VALENTIJN, O.-I. I, 1, 53 b [1724].
De geenen, welke in dorre en veer van water af gelegene landen zyn,   DE BRUYN, Reizen 1, 95 a [1698].
Het land tusschen Hamburg en Hanover is … dor en weinig bewoond,   FALCK, Br. 99.
Dor en hobbelig duin,   VEEGENS, Hist. Stud. 1, 138 [1867].
Hetzij hij (de wind) de zware hitte van den dag verdrijft of aan het dorre land den vruchtbaren regen medebrengt,   VUYLSTEKE, Prozaschr. 2, 6.
Een dorren met steenen bezaaiden grond,   QUACK, Stud. 319 [1884].
Naarmate deze (de weg) meer Oostwaarts slingert, wordt de grond weer schraal. Langen tijd groeit de berk nog goed. … Dan volgt de dorre grond,   SEGERS, Licht en Br. 5 [1898].
+3.  Van het menschelijk of dierlijk lichaam.
4.  Van de atmosfeer. Droog. Thans in N.-Ndl. ongebruikelijk.
Een dorre wint van de hooge plaetsen in de woestijne,   Statenb., Jer. 4, 11 [ed. 1688].
De dorre en zengende lucht,   CONSC. 1, 325 a [ed. 1867].
+5.  Van personen.
+6.  Van al wat tot het geestesleven behoort. Weinig bezield, van weinig bezieling getuigend, waarvan niets uitgaat, niet tot het gemoed of tot de verbeelding sprekend, geesteloos.
Als wy dus gespraakzaam zyn …, zonder een dor stilzwygen, of zouteloos gesnap te onderhouden,   Denker 1, 373 [1764].
Bemoeit u met geene dorre Zedeleer, houdt u met geene Werkheiligen op,   2, 231.
Zyn de mathematische weetenschappen voor u onbevatlyk, lastig, duister, om dat veelen, die haar niet kennen, beweeren, dat zy dor, droog en verveelend zyn?   WOLFF en DEKEN, Leev. 8, 346 [1785].
Een' … comischen trek … welke door deszelfs contrast, … het drooge en dorre, met zich, in het geheugen … vestigt,   FOKKE, Verz. W. 11, XIII [1803].
Brieven …, loopende over eenigszins dorre onderwerpen,   J. V. LENNEP, Lev. v. D. J. v. L. 1, 250.
De studie (in de rechten) is me niks meegevallen. … 't Is zoo ellendig dor en droog en vervelend,   ROBBERS, Gel. Fam. 235 [1909].
7.  Dor van in den zin van: onvruchtbaar aan. Slechts eenmaal aangetroffen.
Oock staenze (de vromen) niet verlegen In tijden, dor van zegen: De rijcke Godt verzaetze in noot,   VONDEL 7, 260 [1657].
8.  Een dorre honger, in de aanhaling in den zin van: een onverzade honger. Verg. boven het gebruik onder 3, e).
Zo lang het Zielevuur niet eet van 't godd'lyk wezen, Zo lange zal het ook een dorre honger weezen,   LUYKEN, Jezus en de Z. 88 [1678].
+9.  Van geluiden. In Z.-Ndl.
Afl. Dorheid, dorren (zie die woorden)
dorrig, min of meer dor (”Een root dorre Eylandt, d'welckmen van verre aen sijne rosch ende dorrich wesen wel kennen can, zijnde van louter Solpher”, O.-I. e. W.-I. Voyag. 2, 59 d [1598]; ”Het dorrigh hoy”, L. VOSSIUS 166 en 224), hierbij weder de afl. dorrigheid (zie bij DORHEID)
dorte, 1°. dorheid (”Onaengesien de dorte van 't lant daer men bijnaer niet een looffjen siet”, SPEELMAN, Journ. 43; ”Uren ver (ontdekt men) niets dan diezelfde stilte, verlatenheid, dorte”, KNEPPELH. 8, 203 [1857]); 2°. dor geheel (”De morgenzon met haar dauw is over de dorte gegaan: een jonge levenslust gaat door de aderen”, QUACK, Stud. 183 [1865]).
Koppel. Dorremaand (zie ald.),
Samenst. Dorgeblakerd (”'t Dorgeblakerd strand”, HELMERS, Holl. N. 19 [ed. 1814])
dorgeschroeid (”Lippen, dorgeschroeid van heilloos vuur”, STARING 4, 92 [1790])
dorgetrapt (”Waar … Het dorgetrapte veld geen groen weer spruiten laat”, STARING 2, 84 [1832]).

Aanvulling bij DORII

Samenst. afl. Dorhartig, lett. dor van hart; met weinig bezieling, geesteloos, niet tot de verbeelding sprekend; droogstoppelig, vandaar: Dorhartigheid.
Het is opmerkelijk dat Guizot en z'n vrouw geen besef hadden van Abailards dorhartigheid,   MULTATULI 7, 283 [1873].
© 2007 INL. Artikel gepubliceerd in 1913.