Koppelingen:
Vorig artikel: -EESCH Volgend artikel: EESTER
Etymologie: EWA
GTB Woordenboeken: MNW, MNW

EEST

Woordsoort: znw.(m.)

Modern lemma: eest

— daarnaast EST, AST, NEEST en NIEST —, znw. m. Mnl. eest(e), este, mnd. eiste, ags. âst, eng. oast. Van denzelfden stam zijn on. eisa, vuur, en ohd. ganeista, vonk. Buiten het Germaansch zijn o.a. verwant lat. aestas, zomer en aestus, hitte.
1.  Inrichting, in verschillende bedrijven, om stoffen, inzonderheid mout of graan, door hitte te drogen, gewoonlijk een van onderen verwarmde vloer.
Ast, est. Vstrina, concameratus fornax, χυρβια, focus frumento torrendo siue exsiccando idoneus,   KIL. [1588]
— Dat … geene Brouwers, of Moutmaackers … eenige neesten sullen mogen maacken, of stellen, ten zy deselve bewrocht zyn met goede ysere staven in plaatse van de balcken daar de latten op rusten,   Utr. Placaatb. 3, 608 b [1598].
Ghedachten … Die gheroost en ghelucht zijn op des Hemels niest,   BREDERO 2, 281 [161.].
Stijfsel-makers … soo dickwils als syluyden haer Stijfsel uytte Kuypen, Stooven ofte vande Eesten leggen,   Gr. Placaetb. 1, 2176 [1654].
Wijders aengaende meulen sal hem vrijmeulenaer het toebehooren van cleeden tot den eest, buyl ende waykisten etc. altemalen eerst beschickt … worden,   V. RIEBEECK, Dagverh. 2, 472 [1658].
Alle Ketels, Ovens, Furnuyzen, Niesten … zullen moeten gesteld worden, ten minsten vier Duym van de Muuren,   Keuren v. Haerlem 1, 208 b [1708].
De Est of Eest het laatste voornaame werktuig …, dat men tot bereiding van het Mout noodig heeft,   Handw. 16, 67 [1799].
Om de Meekrap nog beter te droogen, wordt zij op een groot gewelf, dat men den ast noemt, gelegd, op een haren kleed,   LOOSJES, Buisman 2, 62.
De lamp, die in het teerhuis (van een lijnbaan) boven den eest hing,   LOOSJES, Lijnsl. 4, 97 [1808].
Men (heeft) met zoodanige grutterij een' ruimen zolder, waarop men de eest en de koel- en doppen karen plaatst,   KROOK, Molenb. 50 [1850].
2.  Hoeveelheid mout of van eene andere stof die tegelijk in zulk eene inrichting gedroogd wordt.
Dan het onderste Mout, dat het droogste is van de voorgaande eest, over het bovenste, dat het weekste is van de nog warm opleggende eest, evenredig heen strooien,   Handw. 16, 63 [1799].
Een ast hoppe,   DE BO [1873].
3.  Smidshaard. In Z.-Ndl. (V. HOUCKE, Loodg. [1901]).
Afl. Eesten, op den eest drogen (”Het vlas moet nimmer aan eene hoogere warmte dan van 40° tot 50° bij het droogen of eesten worden blootgesteld”, KUYPER, Technol. 2, 307; Uit de gerst wordt, door haar eerst kunstmatig te laten ontkiemen en later te drogen, aanvankelijk zwak, later sterker (het z.g. eesten), … mout gemaakt”, EVERWIJN, Handel en Nijverh. 599 [1912]), hierbij weder de afl. eesterij (”In de eesterij overviel hem opnieuw de walging tegen die broeiende shag”, HASPELS in Onze Eeuw 1915, 3, 173) en eesting (”Door het (vlas) aan eene kunstmatige verwarming (eesting …) te onderwerpen”, KUYPER, Technol. 2, 307).
Samenst. Eesthut (”Men brengt … het … vlas in afzonderlijke, door ovens verhitte eesthutten”, KUYPER, Technol. 2, 307)
eestkleed (”Latten, … waar van men de kanten … doet afvijlen, om het Eestkleed te beter te beveiligen voor het doorslijten”, Handw. 16, 69 [1799]; ”Voor een Eestkleed gebruike men 'er een van Paardenhair”, 16, 72; ”Dit eestkleed maakt men van zwaar blik, ook wel van koper, waarvan men de bladen met koperen nagels aan elkander klinkt. … Zoodanig kleed (is) voorzien met een groot aantal gaatjes, waardoor de warmte kan komen, zonder de boekweit-korrel door te laten vallen”, KROOK, Molenb. 63 [1850])
eestklok (”Nu wordt door middel der eestklok, zijnde een door tegenwigt in beweging gebragte slinger en raderwerk, het radje in een gelijken omgang gebragt, waardoor de dop met eene genoegzame hoeveelheid doorgelaten wordt, en op den rooster komt”, KROOK, Molenb. 62 [1850])
eestkuil (”Men legt het (vlas) op stangen en rijshout (op horden) boven een, in eene grondkuil (eest-kuil …) aangestoken vuur”, KUYPER, Technol. 2, 307)
eestoven (”In eenen met den bakoven te verbinden vlas-eest-oven”, KUYPER, Technol. 2, 307)
eestzolder (HARTE, Molenb. 9 a [1849]).
© 2007 INL. Artikel gepubliceerd in 1916.