Koppelingen:
Vorig artikel: GEWETENSZAAK Volgend artikel: GEWICHT I
Etymologie: EWN

GEWEZEN

Woordsoort: bnw.

Modern lemma: gewezen

bnw.; om de absolute beteekenis zonder trapp. v. vergel.
Het sterke verl. deelw. van Wezen, als bnw. genomen en opgevat als uitdrukking eener kenmerkende hoedanigheid. Verbonden met qualitatieve znw., om aan te duiden dat de bedoelde persoon vroeger de door het woord genoemde qualiteit bezat; thans altijd met het bijdenkbeeld, dat hij nog leeft; in de vorige eeuw ook wel in ruimer toepassing: bij SEWEL b.v. (a°. 1727) wordt de geweezen koning vertaald met the late king, waarmede bedoeld kan zijn de thans overleden koning. Thans heeft gewezen de kracht van het voorvoegsel ex- in het Fransch. Dat gewezen in deze opvatting oorspronkelijk Nederlandsch is, staat niet vast. De oudste voorbeelden, tot dusverre bekend, zijn uit de 18de eeuw, toen het sterke verl. deelw. reeds lang in onbruik was geraakt: misschien is het in Duitsche titels bij ons overgebracht.
Er kon des geene explicatie voorvallen tusschen de geweezen speelmakkertjes,   WOLFF en DEKEN, Leev. 5, 334 [1785].
Uw voorgaand liefdeloos beoordeelen van uwen geweezen Vriend,   WOLFF en DEKEN, Leev. 6, 100 [1785].
Een oude kennis, … een geweezen Buurman,   WOLFF en DEKEN, Blank. 2, 261 [1787].
Onder dezelve ontmoette ik … den gewezenen baas kuiper, van Negapatnam, Templijn genaamd,   HAAFNER, Ceilon 6 [1810].
—  Inzonderheid verbouden met woorden die een ambt, een rang, eene waardigheid te kennen geven.
De Koning deed dit aan zijnen gewezen Vizir berigten,   V.D. PALM, Sal. 1, 293 [1808].
Voor het huis van Oranje (werd) eene schadeloosstelling in Duitschland bedongen: maar de gewezen Stadhouder … deed van het recht daarop … afstand aan zijn zoon,   BOSSCHA, Lev. v. W. II 10 [1852].
Een gewezen Gouverneur-generaal,   MULTATULI 1, 190 [1881].
© 2007 INL. Artikel gepubliceerd in 1888.