Koppelingen:
Vorig artikel: LEERLOOIERIJ Volgend artikel: LEERMEESTERES
GTB Woordenboeken: MNW

LEERMEESTER

Woordsoort: znw.(m.)

Modern lemma: leermeester

znw. m., mv. -s. Mnl. leermeester(e); mhd. léremeister, nhd. lehrmeister. Uit Leeren (I) en Meester.
+1.  Iemand die anderen leert, in het algemeen.
Een onderrichter der onwijse, ende een leermeester der onwetende,   Statenb., Rom. 2, 20 [ed. 1688].
Myne jeugd, en onervaarenheid beletten my uw Leermeester te worden,   WOLFF en DEKEN, Leev. 3, 348 [1784].
Lieden, die zich toeleggen, om voor de Vrouwen te schryven, moeten ook eene zeer leevendige verbeeldingskragt hebben. … zy zullen hun oogmerk bereiken, en Leermeesters der Sexe blyven tot aan den jongsten dag,   7, 28.
Mijn vriend, mijn weldoener, mijn leermeester in alles wat goed, nuttig, groot … is,   WOLFF en DEKEN, Wildsch. 5, 18 [1796].
+2.  Iemand die onderricht geeft aan de jeugd, aan jonge menschen, hetzij dit geschiedt aan eene inrichting van onderwijs of niet.
De Progressen, van zyne Hoogheid zyn in der daad wonderlyk. … Hy heeft drie ondergeschikte Voedsterheeren, en even zo veel ordinaire Leermeesters; Van beiden is 'er altyd ten minste een by hem, die by zyne oefeningen van geest en lighaam tegenwoordig is,   V. EFFEN, Spect. 12, 158 [1735].
Pontan is heeft aangetekend, dat Joannes Sartorins, Amsterdammer, en Leermeester in de Latynsche Schoole, die in dien tyd bloeide, aldaar, de Hebreeuwsche taal, in 't openbaar, onderweezen heeft,   WAGEN., Amst. 2, 370 a.
Wy willen den ouderdom van veertig jaaren gepasseerd zynde, wel leeren, maar wy hebben een afkeer van het onderwys, wy zoeken naar onderregting, maar wy haaten onzen Leermeester, wy willen kundiger worden, maar wy schuwen de perzoon, die 't ons maaken zal,   Denker 2, 261 [1765].
't Geen tot de bekwaamheid van een goed Leermeester der jeugd … behoort,   V. D. PALM, Red. 5, 89.
De zorg, waarmede het hoofd der school voor ieder vak geschikte leermeesters koos,   VEEGENS, Hist. Stud. 2, 324 [1882].
De Pluvinel was eveneens de leermeester van Frederik Hendrik (t.w. in het paardrijden),   MULDER, J.F. 1, 270 [1857].
Met blijdschap herken ik onder u nog sommige mijner oude leermeesters,   FRUIN, Geschr. 9, 296 [1860].
3.  Iemand die een leerling opleidt in een vak of voor een beroep, bij wien deze in de leer is.
Hr. Jacob Delff, … hebbende d'occasie, en 't geluck van tot een Leer-meester te hebben, soo vermaerde en roemwaerdighen Groot Vader (t.w. Michiel Miereveld),   V. BLEYSWIJCK, Beschr. v. Delft 856.
(J. H. Wetstein) viel het voorrecht te beurt bij Daniël Elsevier te Amsterdam in de leer te komen en daardoor een uitstekende opleiding te krijgen, waarbij zijn eigen kunde en beschaafde opvoeding hem en zijn leermeester beiden te stade kwamen,   V. D. MEULEN, Over de Liefh. v. Boeken 72.
4.  Iemand die in eenig vak van kunst of wetenschap volgelingen heeft, hetzij hij dezen rechtstreeks onderwijst (onderwezen heeft) of niet; hetzelfde als Meester. 6).
Tubalkain, eenen leermeester van allen wercker in koper ende yser,   Statenb., Gen. 4, 22 [ed. 1688].
Pherecydes …, Pythagoras Leermeester,   VALENTIJN, O.-I. I, 1, 2 b [1724]
Wanneer ik … de schare overzie dier jongere vrienden, die mij de eer doen van zich mijn leerlingen te noemen, maar wier leermeester ik mij nauwlijks beroemen mag te zijn, dan zie ik met voldoening, dat niet één mijn stempel draagt, dat zij allen zich zelf zijn, ieder met zijn eigenaardige verdiensten,   FRUIN, Geschr. 9, 405 [1894].
Hemsterhuis was niet slechts als de oudere, maar ook als wijsgeer, de leermeester van Novalis, zooals hij dat ook van Jacobi was,   J. DE BOER, in Gids 1912, 3, 313.
Afl. Leermeesteres (zie ald.). — Verder: Leermeesterin, verouderd (”Volght nu in dit stuck mijn raat, daar inne, dat ick u om die const van wel bidden te recht te leeren, af-wijse van alle Menschen ende oock van my, tot die waarachtighe ende sekere Leermeesterinne die Godtlijcke Schriftuyre selve”, COORNHERT 1, 199 a [1582]; ”De Ondervinding, de sekerste leermeesterinne, der voorsz. dinghen”, 1, 281 b)
leermeesterschap
leermeesterse, verouderd (”Also de ondervindinghe ons hier kan dienen voor de beste Leermeestersche”, V. BEVERW., Heelk. 119 b [1645]; ”So leert ons de ondervindinge, zijnde de beste leer-meestersse, gheheel anders”, 147 b).
© 2007 INL. Artikel gepubliceerd in 1913.