Koppelingen:
Vorig artikel: RECLUSIE Volgend artikel: RECOGNOSCEEREN

RECOGNITIE

Woordsoort: znw.(v.)

Modern lemma: recognitie

znw. vr., mv. -iën. Uit lat. recognitio. De bet. ”belasting”, ”heffing”, ”vergoeding” heeft zich normaal ontwikkeld uit de oorspr. bet. ”erkenning”. Over het alg. veroud., in ambtelijken stijl nog een enkele maal gebruikt.
+1.  Erkenning, met name in rechte; ook: geschrift dat een zoodanige erkenning inhoudt.
Brieven van verlyding en recognitie mit alle behoorlycke constrainten, beloftenisse, verbant ende obligatien, sulcx die saike soude vereysschen,   Handv. v. Amst. 326 b [1544].
Den Secretaris sal houden een register van alle acten …, die by Schepenen geëxpedieert sullen worden, ende oock van alle kennissen, recognitien, obligatien ofte condemnatien gepasseert inde voorsz. camere by consent van partyen,   N.-I. Plakaatb. 1, 143 [1625].
Als eenige derselver commysen van meeninge syn te vertrecken ende uyt haere administratie te scheyden, sullen gehouden syn te vorderen van degeene, die in haere plaetse sullen werden gestelt, een onderteyckende recognitie van alle de parthyen in specien, soo gelden, coopmanschappen als actien ende crediten, die sy sullen overgelevert hebben, omme daermeede haer reecq., hier te lande comende, aen de Bewinthebberen te verantwoorden,   2, 63 [1643].
De acte, welke de huurder of erfpachter zijnerzijds moest afgeven, werd gewoonlijk aangeduid met benamingen als recognitie, renversaal e.d.,   V. ITERSON, Rechten Grond Utr. CIX [1932].
+2.  Heffing, belasting, met name indirecte belasting, invoerrecht.
Ende sal de Schipper, als oock sijne Reeders … belooven dat sy boven de Convoyen van alle haer ingeladen of gehandelde goederen, de navolgende recognitien trouwelijck betalen sullen,   Gr. Placaetb. 1, 607 [1637].
Seecker privilegie …, om mits een geringe recognitie van ongeverffde laeckenen … gans vrij end sonder eenige tol in 't rijck van Sweden te mogen brengen,   in Bijdr. Hist. Gen. 37, 204 [1649].
Des sullen deselve heeren G. ende L. exemt ende vrij sijn van de recognitie, die voor hen geordonneert is …, dat van ider uytgaende slaeff souden moeten werden betaelt,   in Econ.-Hist. Jaarb. 4, 70 [1668].
Dat wegens de Canonicale Prebendens in de vyf Capittelen, die van tyt tot tyt op Stads tour sullen vacant vallen, aan de Tresaurie deser Stad voor een recognitie sal moeten worden uytgekeert ende betaalt, soodanige sommen als volgt,   Utr. Placaatb. 3, 109 b [1706].
De … recognitie van vyf ryksdaalders voor ieder kas, kist of fust met dranken, die door de officieren van de uit Nederland komende schepen … herwaarts wordt medegevoerd,   N.-I. Plakaatb. 8, 815 [1773].
De … propositie om in de presente tyden, waar in de aanbreng van amphioen zo gering is, een parthy van dat heulsap … te G. in te voeren onder betaling van een recognitie aan de Compagnie van rds 400 voor ieder kist,   13, 224 [1800].
In Augustus 1616 … (werd) op 's Konings last van onze visschers eene belasting of recognitie ingevorderd van een angelot, of wel een ton haring en twaalf kabeljauwen, per buis,   BEAUJON, Zeevissch. 192 [1885].
+3.  Betaling waardoor men verlof krijgt om iets te genieten of te doen.
Dat de Handschoenmakers, die in haer werck bont gebruycken, tot een recognitie aen 't Gilde sullen betaleu 3 gulden eens,   Handv. v. Amst. 1401 a [1621].
Dat de Koopvaerdye-Schepen hier te Lande t'huys hoorende, … sonder betalinge van … Haven-gelt, ofte eenige andere lasten, beswaernissen ofte recognitien …, den Orizont ende Belt sullen mogen passeren,   Gr. Placaetb. 1, 948 [1651].
(Dat) de araksbranders met opzigt tot de tyd, dat zy stooken mogen, en de recognitie, die zy daar voor moeten betalen, zigh aan … de jongste schikking … zullen hebben t'onderwerpen,   N.-I. Plakaatb. 8, 107 [1766].
Dat dus dezulke, welke meer paarden houden, dan voor hun bepaald zy, voor ieder extra-paard aan het collegie van Heemraden zullen moeten betalen 50 rds tot recognitie,   8, 340 [1768].
Dat de vaste kraamhouders als eene recognitie voor hunne winkels aan de regenten zullen moeten opbrengen 6 stuyvers 's maands,   12, 567 [1797].
De regeling der buitengewone recognitie ten behoeve van de Drentsche Kanaalmaatschappij voor het regt van voorschutten van trekschuiten en veerschepen, de kanalen der Maatschappij op gezette tijden bevarende,   Bijv. Stbl. 1858, 181.
Of men eene verponding, recognitie of een jaarlijksch gedogen zou stellen op de menigte van huizen, woningen en andere getimmerten, die, ondanks de daartegen uitgevaardigde keuren en ordonnantiën, buiten de stadspoorten gesteld zijn,   ALLAN, Haarlem 1, 33 [1874].
Er is sedert 1636 geen licentiegeld of recognitie meer door Engeland van onze visschers gevorderd,   BEAUJON, Zeevissch. 199 [1885].
4.  Betaling bij het aanvaarden van zekere functies of bevoegdheden bij wijze van entrée- of admissiegeld.
Dat voor de vergeeving of verruiling van ampten … geen presenten, vereeringen, recognitien in geld of geldswaarde … genooten worden,   N.-I. Plakaatb. 5, 603 [1749].
Dat een Inboorling, in dit Gild komende als Grossier, … zal moeten geeven acht Guldens, en gelyke acht Guldens voor het Kinderhuys …; welke Recognitien zullen moeten worden voldaan voor dat de Admissien zullen worden verleend,   Keuren v. Haerlem 2, 300 a [1752].
Dat in alle de etablissementen van de Compagnie in Indie … ten behoeve van hare finantien voortaan door alle verkrygers van ambten en bedieningen zal worden opgebragt een vrywillige recognitie in vier termynen,   N.-I. Plakaatb. 11, 359 [1791].
Eene heffing, die vóór de invoering der Gemeentewet menige gemeentekas hielp stijven, waren de ”recognitiën”, gevorderd van hen, die in de gemeente met een post of ambt werden begunstigd,   OPPENHEIM, Gemeenter. 1, 633 [1928].
+5.  Betaling voor het gebruik van zeker goed dat aan een ander, in het bijz. aan de gemeenschap, toebehoort.
Recognitie. Een belasting of vergoeding in geld, die voor het gebruik van zeker goed, dat aan anderen in eigendom toebehoort, betaald moet worden. Recognitie is vooral hierdoor van huur onderscheiden, dat bij de eerste het goed niet voor een bepaalden, maar voor onbepaalden tijd in gebruik blijft. De eigenaars b.v. van zekere woningen … hebben het recht van overgang over een weg, tegen eene recognitie van zooveel 's jaars,   WEEVERINGH [1888].
— Dat … de Kerk-Meesters … sullen hebben de bestieringe en pligt over alle de Vrouwen-stoelen in de buyk van de Kerk, in gelijker voegen als tegenwoordig over hare Nommer-stoelen, met dien verstande, dat sy van de voorschreven Plaatsen jaarlijks ten behoeve van de Kerk, sullen vorderen en genieten een geringe recognitie, geproportioneert naar de gelegentheyd van de selve plaatsen,   Handv. v. Amst. 121 b [1682].
Dat het Aalmoesseniers Weeshuys deser Stad … schade komt te lyden in het invorderen van de Recognitie, bekent onder de naam van Precario, voor het gebruyken van Stads Grond,   564 a [1736].
Nog is verstaan het kappen van brandhout uyt het bosch binnen de gemelde strook Comps land voor de zuykermolens aan een yder vry te laten, mits ten behoeve van de Compe aan den commandant van de fortresse T. betalende eene recognitie van twee hondert rds 's jaars voor yder molen, die enz.,   N.-I. Plakaatb. 6, 172 [1752].
Dat door de bewoners of eigenaars der huisen, tuinen en erven, staande en gelegen aan weerzyden van de Bacherachts- en Amanus-gragten, voor elk roede breedte een zeker gestipuleerde recognitie zoude moeten worden betaald,   8, 875 [1774].
Precario is de naam van de jaarlijksche recognitie, verschuldigd voor het gebruik van stads grond voor pothuizen, kelders of regenbakken,   KERNKAMP, bij BONTEMANTEL, Reg. v. Amst. 2, 357 [1897].
Resolutie …, houdende vaststelling van de recognitie waartegen … vergunningen worden verleend voor het gebruik van openbare wegen, straten en pleinen tot het bouwen van stoepen, balcons en luifels,   Gouvernementsbl. v. Surin. 1911, n° 35, blz. 1.
Het schijnt, dat de vergaderingen der hoofdlieden gehouden werden in een kamer boven de vleeschhal, want den 26 April 1798 verzoeken zij opheffing van de recognitie voor het gebruik daarvan,   V. RIEMSDIJK, Brandersbedr. 153 [1918].
  V. KLUYVE, Handelswdb. [1934].
6.  Betaling voor het pachten van een ambt en de daaraan verbonden inkomsten.
Vermits de Secretaris ende Bode-ampten van de Dorpen, ende het innekomen van dien, veeltijds werden verpagt tot seekre Jaarlijxe pagt, ofte recognitie,   V. LEEUWEN, Cost. v. Rijnl. 143 b [ed. 1667].
Het was nog eene voortzetting van 18e eeuwsche toestanden, dat de stedelijke ambtenaren (van Zierikzee) jaarlijks eene recognitie of ambtgeld betaalden aan de stadskas,   Zierikz. Nieuwsbode 13 Febr. 1922, 1 a.
+7.  Betaling ter vergoeding van (of uit erkentelijkheid voor) bewezen diensten; tegemoetkoming.
Recognitie, … vergelding van ontvangene diensten,   WEIL., Kunstwdb. [1824].
— Wy (belooven) hem … die sulcks (de uitlevering van een banneling) sal … gedaen hebben, voor yeder der … ghebannen tot eene recompense ende recognitie te doen betalen hondert halve Nederlantsche gouden Rijders ghereet,   Gr. Placaetb. 1, 432 [1612].
Sullende oock aen den schippers van Oosten … komende, tot soulagement van hare moeyten vergunt worden een kleyne recognitie, by haer genaemt Voeringh,   Handv. v. Amst. 205 a [1654].
De Binne-Vader ende Binne-Moeder sullen … aengenomen werden op conditie, dat indien een van beyde komt te sterven, als dan de langst-levende 't huys sal moeten ruymen, alleenlijck sal men die geven voor een recognitie het tractement van drie maenden,   283 b [1668].
Dese heeren arbitrateurs … souden tot een recognitie een vast jaarlijks tractement … dienen te trecken,   PHOONSEN, in Econ.-Hist. Jaarb. 7, 145 [1677].
De Leden van dezen Raad (t. w.den kleenen Landraad”) trekken van de E. Compagnie een smalle recognitie, die hen dan eens toegestaan, dan weer eens afgenomen, dog in 't jaar 1696. weergegeven is,   VALENTIJN, O.-I. II, 1, 340 a [1724].
Recognitie aan den equipagie-boekhouder,   N.-I. Plakaatb. 12, 191 [1796].
Samenst.Recognitiebewijs.
Recognitiebewijs, het schriftelijk bewijs, waardoor men zich tot eene verrigting verpligt,   KRAMERS, Kunstwdt. [1847].
  KUIPERS [1901].
Recognitiegeld(en).
1°. Belasting.
  N.-I. Plakaatb. 6, 298 [1752].
Recognitie-gelden worden van zoodanige vaartuigen geheven, die de Elbe of Elve, den Rijn en de Moesel bevaren,   Ned. Handelsmag. [1843].
Vermindering van de recognitie-gelden voor uitgevoerden suiker,   V.D. CHIJS in N.-I. Plakaatb. 10, 421 [1892].
Besluit … houdende vaststelling van het tarief van recognitiegelden voor het maken, hebben en behouden van steigers in de openbare wateren,   Gouvernementsbl. v. Surin. 1916, n° 86, blz. 1.
2°.
Recognitiegelden zijn zoodanige gelden, welke de erfpachter den grondeigenaar geven moet, als een blijk, dat hij deszelfs regt van grondeigendom erkent,   WEIL., Kunstwdb. [1824].
  V. DALE. KOENEN.
3°. Steekpenning.
Het hooge ”recognitiegeld”, dat voor de benoeming van officieren werd geheven. Nog in 1812 beloofde een Chinees aan het Raadslid Cranssen een ”tuin”, zegge eene buitenplaats, als deze hem Kapitein maakte,   DE HAAN, Oud Bat. 387 [1935].
Recognitiegoed, goed waarvan recognitiegeld geheven werd.
(Dat) diverse uytkomende scheeps-officieren het aan haar by reglement gepermitteerde recognitie-goed van kassen of vaten, ter oversending op hun naam, overlieten aan andere particuliere in Nederland,   N.-I. Plakaatb. 5, 480 [1747].
  N.-I. Plakaatb. 7, 307 [1759].
Met permissie om de koffyboonen voor een zekere prys af te haalen en de waarde daar voor meede te brengen, gedeeltelyk in geld en gedeeltelyk in recognitie goederen off provisien tot de consumtie in Indie,   10, 648 [1782].
Dat zy alleen een groot deel van hun Schip op vragt zullen afladen, en men genoodzaakt zal zyn, na 't geene de Compagnie zelfs wil schepen, een præferentie te geven, eerst aan de Zeevaarende, en dan aan Particulieren, waarom ook de Ordinaris Recognitie-Goederen en de vrye Lysten moeten worden afgeschaft,   N. Ned. Jaarb. 1790, 1967 [1790].
Recognitiepenningen, hetz. als recognitiegeld.
Dat yemant, eenige chynsgoederen hebbende, overleyt, veel erffgenamen achterlatende, dat d'erffgenamen … elck de gewoonlycke recognitie-penninck den cysser moet betalen,   in Pract. Hof v. Holl. 99 [± 1550-'70].
Na dat de respective Eygenaars van de Perceelen, die het Precario subject zijn, … by handtekeninge sullen hebben aangenomen, om sodanige Recognitie-penningen te sullen opbrengen en betalen,   Handv. v. Amst. 564 b [1736].
De verpagting der recognitie penningen van de dranken, uyt Europa aangebragt werdende,   N.-I. Plakaatb. 5, 635 [1749].
Over 1746 bedroegen de recognitiepenningen voor particuliere goederen … 8,680 rijksdaalders,   V.D. CHIJS in N.-I. Plakaatb. 5, 451 [1888].
© 2007 INL. Artikel gepubliceerd in 1951.